728x90 AdSpace

Bấm nút để theo dõi và chia sẻ các bài viết mới
Tin nhanh

[Pdf] Đổi mới dạy và học Toán ở bậc học phổ thông hiện nay NGƯT Trần Dư Sinh

Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới giáo dục được đưa ra bàn luận nhiều, mục tiêu của giáo dục Việt Nam là xích gần lại với nền giáo dục thế giới. Trong đó, riêng đối với bộ môn Toán, vấn đề Đổi mới dạy và học Toán ở bậc học phổ thông đang được lưu tâm nhiều. VietMaths xin giới thiệu một bài viết thú vị của Nhà giáo Ưu tú Trần Dư Sinh về vấn đề này.

Có một bộ sách khá hay, ai thích thì đọc thêm:  Bộ sách của PGS TS Trần Vui hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học toán

Tuy nhiên đổi mới dạy học Toán ở bậc phổ thông như thế nào ? 

doi moi day va hoc toan o bac pho thong hien nay cua tran du sinh
Theo ý diễn giải của chính tác giả của tài liệu này, đổi mới dạy và học toán phải trả lời thỏa đáng những câu hỏi sau mang tính vấn đề: 
- Học Toán để làm gì ? (Toán học vị Toán học hay Toán học vị thực tiễn cuộc sống ?) 
- Dạy Toán cho ai ? (Cần nắm vững đối tượng HS học Toán). 
- Dạy Toán như thế nào ? (Phương pháp dạy Toán). 
- Kiểm tra đánh giá như thế nào ? (Học để suy luận hay học để thi ?)  
Xem tài liệu đổi mới dạy và học Toán ở bậc học phổ thông:



Tải tài liệu về phương pháp dạy học toán của thầy Trần Dư Sinh: Download

Dạng text:
  Trong thời gian 38 năm qua, chương trình phổ thông đã có nhiều lần thay đổi. Sau 
ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975, ở miền Nam học chương trình giải phóng, phân ban ở cấp ba tương tự với chương trình học trước đó với hệ 12 năm, miền Bắc tiếp tục học chương trình 10 năm. Đến năm 1981, cả nước thống nhất một chương trình cải cách cuốn chiếu từ lớp 1 đến lớp 12, học chương trình cải cách. Cho đến gần đây, sau khi thí điểm nhiều đợt về chương trình phân ban ở cấp THPT, nhiều ý kiến không thống nhất với nhau, nên Bộ GD&ĐT đã thỏa hiệp một chương trình "cải lương" không còn ba đến bốn ban như trước, mà chỉ còn hai ban đó là Ban Khoa học Tự nhiên và Ban Khoa học Xã hội, học hai chương trình cho mỗi ban là chương trình cơ bản và chương trình nâng cao. So với những chương trình trước đây, lần này đã có một Chương trình làm pháp lệnh, thống nhất từ lớp 1 đến lớp 12, có tính liên thông giữa các môn học với quan điểm đổi mới khá rõ nét, với một bộ chuẩn kiến thức kỹ năng cụ thể. Sách giáo khoa (SGK) chỉ là tài liệu thể hiện chương trình, được biên soạn theo hướng giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy, giúp học sinh tự học. Tuy nhiên, theo đánh giá chung chương trình hiện hành vẫn đang còn nặng, gây quá tải cho người học, bộ sách chuẩn dùng cho tất cả các đối tượng học sinh là không hợp lý. Không phải đối tượng nào cũng có thể học được chương trình toán hiện nay, ví dụ học sinh miền núi, vùng sâu vùng xa, học sinh có năng khiếu về xã hội thì hạn chế về tư duy toán học,... Điều đó khiến nhiều học sinh càng ngày càng không theo kịp, nên sinh chán học, xảy ra hiện tượng ngồi nhầm lớp. Chương trình học vẫn đang còn mang nặng tính hàn lâm, thiếu thực tiễn. 
Hiện nay, xã hội cũng như Bộ GD-ĐT đã thấy được vấn đề, việc đổi mới chương 
trình để theo kịp xu thế chung của thế giới là cần thiết. Theo dự thảo kế hoạch đổi mới chương trình sau năm 2015 thì chương trình sẽ tinh giảm mạnh, dự kiến sẽ chỉ còn học một số môn bắt buộc, còn lại là tự chọn, tăng tính thực tiễn của chương trình. Môn Toán ở trường phổ thông cũng phải đổi mới theo xu hướng đó. 
Tuy nhiên đổi mới dạy học Toán ở bậc phổ thông như thế nào ? 
Theo thiển ý, đổi mới dạy và học toán phải trả lời thỏa đáng các câu hỏi sau: 
 Học Toán để làm gì ? (Toán học vị Toán học hay Toán học vị thực tiễn cuộc 
sống ?) 
 Dạy Toán cho ai ? (Cần nắm vững đối tượng HS học Toán).  Dạy Toán như thế nào ? (Phương pháp dạy Toán). 
 Kiểm tra đánh giá như thế nào ? (Học để suy luận hay học để thi ?) 

1. Đổi mới dạy và học Toán phải bắt nguồn từ đổi mới "Triết lý Giáo dục": 
Nói theo GS Chu Hảo: "Trong thực tiễn, nền giáo dục của chúng ta không tạo 
được niềm hạnh phúc khi tới trường. Ngày nay đi học là một gánh nặng, nhất là ở cấp học phổ thông. Đối với rất nhiều em tới trường là một nỗi nhọc nhằn, khổ sở; tuổi thơ của các em đang bị "đánh cắp" bởi một chương trình giảng dạy nặng nề, nhàm chán và không thiết thực. Điều này trái hẳn với triết lý Hạnh phúc giáo dục của nền văn minh 
 
hiện đại ". Nhà GD học Dewey chủ trương: "Giáo dục không chỉ như là quá trình 
truyền đạt mà chính là bản thân cuộc sống; nhà trường không tách rời khỏi xã hội; và học trò là trung tâm của quá trình giáo dục". 
Ngày nay cách dạy Toán của chúng ta chủ yếu là Thầy truyền đạt, "Thầy là trung 
tâm" đã hình thành qua bao thế hệ. Do chương trình học nặng tính hàn lâm, thiên về kiến thức, nên người thầy chủ yếu là phải làm xong việc của mình - hoàn tất nội dung của tiết dạy, chưa có thói quen tạo nhiều tình huống sư phạm, nhiều hoạt động để học sinh tham gia trong quá trình học, theo hướng "lấy học sinh làm trung tâm". Ta hãy nghe tâm sự của TS Trần Lương Công Khanh, một nhà giáo từng nghiên cứu so sánh hai nền GD Toán của Pháp và Việt Nam qua luận án Tiến sĩ để thấy điều đó: "Năm đầu tiên khi bắt đầu nghiên cứu, ông Khanh nhớ lại: "Tôi quan sát về giáo dục trung học phổ thông ở Pháp, ngạc nhiên vì thấy sao học sinh cấp III của họ chỉ học những điều đơn giản". Ông tò mò với những bài giảng cấp III đơn giản, quá trình học tập phổ thông nhẹ nhàng để rồi nhận ra: "Đó là cách tiếp cận khoa học luận. Người viết sách nghiên cứu, trong quá trình tiến triển, các nhà khoa học gặp phải chướng ngại gì? Người ta tìm ra những chướng ngại toán học mà trong quá trình sáng tạo các nhà toán học mắc phải. đó cũng có thể chính là những chướng ngại mà học sinh mắc phải". 
Từng là sinh viên sư phạm, giảng viên đại học, ông Khanh chứng kiến những sinh 
viên sư phạm phải ngồi viết hàng chục bài tập mẫu theo dạng toán, những bộ đề luyện thi đại học có phân loại từng kiểu, cách làm bài, dạng bài cụ thể, đôi khi chỉ cần... học thuộc. "Người ta đã chứng minh được là một em học sinh không hiểu gì về một dạng toán vẫn có thể giải bài rất dễ dàng và đúng khi đã học cách giải của dạng toán đó" - 
ông Khanh nhớ lại." 
Bản thân tôi trước khi nghỉ hưu đã có 30 năm giảng dạy Toán trung học, trong đó 
có một số năm vừa dạy Toán vừa dạy Tin học và 7 năm làm chuyên viên chỉ đạo môn Toán ở Sở Giáo dục và Đào tạo Thừa Thiên Huế, được tiếp xúc với nhiều chương trình giảng dạy Toán ở bậc trung học: chương trình mô phỏng chương trình của Pháp hồi còn học ở trung học, chương trình toán trung học của Pháp đưa tân toán học theo mô hình nhóm Bourbaki ở Pháp (dạy ở Trường Kiểu Mẫu), chương trình phân ban sau giải phóng tương tự chương trình trước 1975, chương trình cải cách không còn phân ban, rồi chương trình thí điểm phân ban hai đợt sau này, rồi chương trình "cải lương" như hiện nay. Tôi cũng được tham gia nhiều hội thảo, nhiều đợt tập huấn về thay sách giáo khoa, về đổi mới phương pháp dạy học,... mới thấy rằng thế giới người ta thay đổi nhiều trong dạy học nói chung và trong dạy Toán nói riêng, nhưng chúng ta vẫn còn loay hoay trong luồng tư duy cũ, thay đổi một cách chắp vá, chương trình dạy học Toán ở trường phổ thông vẫn còn nặng về tính hàn lâm, thiếu thực tiễn cuộc sống, bắt tất cả học sinh đều phải học cùng một chương trình giống nhau là điều không hợp lí. Lấy ví dụ chương trình dạy toán ở Pháp trước đây nặng về hàn lâm, đưa tân toán học xuống phổ thông, nhưng sau này họ thức tỉnh và thay đổi để theo kịp các nước tiên tiến khác như Mỹ, bây giờ SGK của Pháp viết nhẹ nhàng, không nặng về lí thuyết như trước đây và đưa vào nhiều bài toán thực tiễn; một ví dụ khác theo GS Trần Văn Hạo trong lớp tập huấn thay sách các lớp THPT, thì hiện nay trên thế giới nhiều nước đã không còn dạy toán hình học không gian (như Mỹ), hoặc mềm hóa các khái niệm khó 


2
 
như giới hạn (như ở Nga),... trong khi đó có ý kiến đề nghị bỏ hình học không gian, thì 
các cụ Hội đồng bộ môn Toán của Bộ GD-ĐT, các cụ chủ biên viết SGK còn nuối tiếc,... 
2. Đổi mới phương pháp dạy - học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm 
Với đà phát triển khoa học và công nghệ như vũ bão hiện nay, công nghệ thông 
tin, phương tiện kỹ thuật hiện đại ngày càng xâm nhập vào mọi lĩnh vực của cuộc sống, vào nhà trường, việc đổi mới dạy học nói chung và dạy - học Toán nói riêng bắt buộc phải thay đổi, dạy cho học sinh tư duy chứ không chỉ nhồi nhét kiến thức, học sinh phải tự mình khám phá kiến thức mới thông qua các hoạt động, thông qua hợp tác nhóm, qua xử dụng công nghệ thông tin. Cần tập huấn cho giáo viên cũng như đào tạo cho sinh viên sư phạm kỹ năng dạy học mới, thực sự đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện các phương pháp dạy học mới một cách nhuần nhuyễn, biết cách thiết kế các hoạt động giúp học sinh học tích cực. Phải thay đổi tư duy truyền đạt kiến thức một chiều, áp đặt, học các dạng toán luyện thi, sa đà vào các dạng toán mẹo mực, lắt léo. Cần rèn luyện cho học sinh tư duy sáng tạo, không lặp lại những điều thầy truyền đạt.Khi dạy các kiến thức mới, khái niệm mới nên có hoạt động dẫn dắt để học sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ GV giao, thảo luận, trao đổi để phát hiện ra kiến thức mới dưới dạng cụ thể để từ đó khái quát hóa lên. Nên thực hiện thường xuyên nguyên lý: "Từ thực tiễn sinh động đến tư duy trừu tượng". Ngày nay, để dạy các bài toán về quỹ tích, không chỉ yêu cầu học sinh vẽ vài trường hợp để đoán nhận, mà GV Toán phần lớn sử dụng các phần mềm học toán động để giúp HS thấy vô số trường hợp của quỹ tích và thấy luôn vết của quỹ tích để HS đoán nhận, sau đó dùng lí luận để chứng minh. Nhiều kiến thức khác cũng có thể sử dụng CNTT để giúp HS nhận biết sơ khởi, ban đầu nhanh chóng. Tuy nhiên cũng không nên quá lạm dụng CNTT trong dạy học Toán, sử 
dụng thời điểm nào thì thích hợp, không chỉ là để trình chiếu nội dung kiến thức. 
Về phương pháp dạy và học Toán, các nước tiên tiến và ngay các nước ở quanh ta 
như Thái Lan, Singapore, Malay-xia,... họ đã thay đổi nhiều, giáo viên được đào tạo để đổi mới phương pháp dạy toán theo định hướng tích cực hóa trong học tập của học sinh, vận dụng các phương pháp dạy học toán tiên tiến phù hợp với xu thế chung trên thế giới, đưa Toán học vận dụng vào thực tế. Chúng ta hãy xem một số đề thi Olympic Toán Châu Á - Thái Bình Dương (APMOS) dành cho học sinh lớp 6, 7 cũng như các đề toán PISA thì sẽ thấy chúng ta còn chậm đổi mới. Tôi có 7 năm làm chuyên viên chỉ đạo Toán ở Sở GD-ĐT, được nghiên cứu, tập huấn về đổi mới phương pháp dạy học, được dự nhiều giờ dạy Toán của giáo viên trung học, đã nhận thấy một điều là phần lớn giáo viên chúng ta có xu hướng dạy theo lối cũ, nặng về thuyết trình, đọc chép, ít chịu khó đổi mới phương pháp dạy học; kỹ năng sư phạm của giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động cho học sinh học tích cực, tự học còn yếu, ít nghĩ ra được các tình huống sư phạm đắt giá để làm cho tiết dạy hấp dẫn, tạo cơ hội cho học sinh học tích cực hơn. Ngày nay, công nghệ thông tin phát triển chóng mặt, nhiều phần mềm dạy và học Toán hỗ trợ cho dạy và học Toán rất hiệu quả như Geometer's Sketchpad, Géospace W (HHKG), Cabri, Geogebra, MAPLE, Auto Graph,... và nhiều công cụ khác như máy tính điện tử cầm tay Casio, Vinacal,... đã làm cho việc dạy và học toán phải thay đổi. Bản thân tôi cảm nhận được điều này, đã nghiên cứu một số phần mềm dạy học Toán và đã xuất bản được một số sách hướng dẫn sử dụng theo định hướng tạo kỹ năng sư 

3
 
phạm trong dạy Toán, đã được nhiều giáo viên Toán ở Huế cũng như ở nhiều 
tỉnh/thành khác hưởng ứng. Tuy nhiên, nếu người thầy không có kỹ năng sư phạm thì sử dụng các công cụ hiện đại cũng mang tính hình thức, không đạt hiệu quả trong giảng dạy. 
Từ những thực tế và kinh nghiệm đã nêu, tôi luôn trăn trở, mong muốn có sự thay 
đổi trong đào tạo giáo viên nói chung và giáo viên Toán nói riêng, trong nhiều hội nghị, hội thảo của Bộ GD-ĐT, của trường ĐHSP Huế tôi đã nói lên những suy nghĩ của mình đó là cần tăng cường tỉ lệ dạy nghề Sư phạm cho SV Sư phạm. Hiện nay theo tôi các học phần về đào tạo nghề sư phạm cho SV còn khiêm tốn: năm thứ ba có 3 tuần kiến tập, năm tư có 4 tuần thực tập là quá ít, SV sư phạm khi về thực tập tại trường trung học còn lúng túng trong soạn giáo án, ít có suy nghĩ sáng tạo về các tình huống sư phạm khi thiết kế tiết dạy. Có một số nước như Thái Lan để đào tạo giáo viên, sau khi tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành phải học thêm một năm chuyên về nghề sư phạm mới ra làm giáo viên. Thiết nghĩ cần tăng thực hành kỹ năng sư phạm cho SV, mời các GV giỏi có kinh nghiệm ở trường trung học cùng với SV hướng dẫn thực hành soạn, trao đổi, thảo luận nhiều tiết dạy Toán trong chương trình hiện hành, từ nội dung một tiết dạy, SV cần thiết kế các hoạt động như thế nào; tạo các tình huống sư phạm đắt giá như thế nào để hấp dẫn học sinh tích cực học tập; đặt các câu hỏi phát vấn như thế nào, câu hỏi mở ra sao để động não học sinh; ứng dụng phần mềm dạy học động như thế nào, ở thời điểm nào là thích hợp có hiệu quả; tổ chức hoạt động học nhóm như thế nào, thời điểm nào trong tiết dạy để đạt hiệu quả ?... Muốn được điều này, ngoài mời một số GV giỏi ở trung học, cỗ máy cái là Khoa Toán cũng cần tăng cường cho đi đào tạo ở trong và ngoài nước đội ngũ giảng viên về giáo học pháp, về phương pháp dạy học (Didactique). Đội ngũ giảng viên phương pháp có nhiều và mạnh mới mong đào tạo nghề dạy học cho SV sư phạm Toán ngày càng có chất lượng hơn, đón đầu cho đợt thay đổi chương trình và sách giáo khoa sẽ thực hiện sau năm 2015, theo tôi được biết sẽ tinh giảm nhiều theo xu hướng chung của thế giới, theo dự kiến sẽ học bắt buộc một số ít môn, còn lại là tự chọn,... Cũng mong dự án thành lập trường Trung học Thực hành của trường ĐHSP Huế sớm hình thành để có thể đưa những nghiên cứu mới mẽ về giáo dục học, về đổi mới phương pháp dạy học đi trước một bước trước khi áp dụng đại trà ở phổ thông. 
3. Đổi mới kiểm tra đánh giá: 
Kiểm tra đánh giá phải đồng bộ với đổi mới chương trình, SGK và đổi mới 
phương pháp dạy học Toán, nếu không thì khâu này sẽ phá vỡ sự đổi mới của các khâu trên theo kiểu "Học gì - Thi nấy". Từ trước đến nay, xu hướng ra đề kiểm tra, đề tuyển sinh vào đại học, cao đẳng thường là kiểm tra dạng toán, thiên về mẹo mực, lắt léo, không bao quát chương trình học, đề có ít bài và các bài toán cô đọng tổng hợp, đòi hỏi học sinh phải luyện thi nhiều mới làm được, ít có bài toán cần vận dụng trí thông minh để giải quyết các vấn đề, hầu như thiếu vắng các bài toán vận dụng thực tế. Đó là điều khác với các nền giáo dục tiên tiến. 
Thời gian gần đây, GV Toán phổ thông được tập huấn đổi mới kiểm tra đánh giá 
trong đánh giá định lượng, đó là ra để kiểm tra theo ma trận, GV được tập huấn khá kỹ về cách thiết lập ma trận đề nhận thức, từ đó xây dựng ma trận đề và bảng mô tả câu 


4
 
hỏi. Việc xây dựng ma trận đề theo định hướng này sẽ giúp GV ra đề kiểm tra bao 
quát từng chương, từng học kỳ và cân đối giữa các mức nhận thức: Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng (Vận dụng cấp thấp và vận dụng nâng cao). Số câu hỏi sẽ nhiều hơn, kết hợp giữa trắc nghiệm khách quan và tự luận, số câu hỏi khó, lắt léo sẽ bị hạn chế, GV khi ra đề không thể chủ quan, từ một ma trận đề có thể có nhiều đề kiểm tra tương đương, có thể kiểm tra chung cho cả khối lớp mà không cần tổ chức kiểm tra tập trung, hạn chế được việc dạy thêm học thêm. Tuy nhiên, đây là việc tập huấn do Vụ Giáo dục Trung học (GDTrH) - Bộ GD&ĐT thực hiện đối với GV, còn việc ra đề thi Tốt nghiệp và đề tuyển sinh lại do Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng thực hiện nên mọi cố gắng đổi mới về kiểm tra đánh giá không đi đến đâu. Tại Hội nghị tập huấn GV cốt cán về đổi mới kiểm tra đánh giá do Vụ GDTrH tổ chức tại Đà Nẵng tháng 1/2011 có Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển dự và khai mạc hội nghị, tôi đã đặt vấn đề này với Bộ GD- ĐT, được trả lời hiện nay Thứ trưởng Hiển phụ trách Vụ GDTrH và Cục Khảo thí và KĐCLGD nên sẽ thống nhất việc ra đề tốt nghiệp, tuyển sinh theo hướng đổi mới, thế nhưng, thực tế không như vậy, đề thi tốt nghiệp, đề thi tuyển sinh đại học, cao đẳng môn Toán cho Khối A, B, D vẫn theo tư duy cũ, còn nặng về dạng toán, cần mẹo mực mới giải được các bài toán, nhất là câu cuối đề khối A nặng về toán chuyên. Tại sao không thay câu cuối lắt léo đó bằng bài toán vận dụng thực tiễn, đòi hỏi học sinh vận 
dụng trí thông minh để giải quyết vấn đề thực tế ? 
Kinh nghiệm của tôi trong những năm làm chuyên viên phụ trách môn Toán ở Sở 
GD-ĐT, tôi đâ thống nhất với các Phòng GD&ĐT thành phố và các huyện/thị xã đề kiểm tra Học kỳ, thi tuyển sinh lớp 10 bám sát sách giáo khoa và sách bài tập, có một số bài vận dụng thực tế; đề ra dàn trải chương trình có nhiều câu, mức độ vừa phải được cân đối theo ma trận với các mức độ nhận thức theo chuẩn, câu cuối là một bài toán vận dụng thực tiễn mà tôi sẽ minh họa trong phần sau. Qua thực tế nhiều năm, đề ra như thế được học sinh và Phụ huynh cũng như giáo viên Toán đồng tình, đề vẫn phân loại học sinh rõ rệt, chỉ những học sinh giỏi, thông minh mới giải quyết bài toán thực tế hoàn chỉnh. Qua đó thấy rằng kỹ năng vận dụng toán vào thực tế HS chúng ta còn hạn chế, GV cũng còn lúng túng. Nhiều GV đã hỏi tôi: "Thầy sử dụng tài liệu nào để ra các bài toán vận dụng thực tế đó ?" Chỉ có đề tuyển sinh lớp 10 của Thừa Thiên Huế mới có dạng bài này. Chẳng qua do đầu tư suy nghĩ để ra các đề như thế, các lò luyện thi không thể nào đoán được dạng đề, không thể trúng tủ được. 
Các hình thức kiểm tra đánh giá cũng cần đa dạng loại hình. Lâu nay, nhiều 
người phản bác kiểm tra Toán bằng hình thức trắc nghiệm khách quan, cho rằng không kiểm tra được sự suy luận của HS. Thực ra do ta ra đề chưa hay, chưa đúng phương pháp chứ nhiều đề thi HS giỏi của Pháp, Bỉ, Anh, Mỹ vẫn sử dụng hình thức trắc nghiệm kết hợp tự luận. 
Ngoài đánh giá định lượng bằng bài kiểm tra viết, còn các hình thức đánh giá 
định tính khác mà nền Giáo dục của ta có đề cập nhưng chưa thực hiện như đánh giá trong quá trình học, phỏng vấn, thực hiện dự án theo nhóm,... 
Sau đây minh họa một số đề thi PISA để chúng ta thấy tư duy đổi mới của quốc tế 
trong việc ra đề kiểm tra toán: 
   
Xem thêm: Giáo trình Phương Pháp Dạy Học môn Toán - Bùi Thị Hường hoặc Đánh giá hiểu biết toán của học sinh 15 tuổi - Chương trình Pisa
[Pdf] Đổi mới dạy và học Toán ở bậc học phổ thông hiện nay NGƯT Trần Dư Sinh Reviewed by Tân Phúc on 14:53:00 Rating: 5 Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới giáo dục được đưa ra bàn luận nhiều, mục tiêu của giáo dục Việt Nam là xích gần lại với nền giáo dụ...

Không có nhận xét nào:

Xin vui lòng để lại vài dòng nhận xét hoặc đánh giá có nội dung. Sự quan tâm, chia sẻ của quý độc giả sẽ tạo ra những trải nghiệm tuyệt vời cho cộng đồng bạn đọc cả nước.