728x90 AdSpace

Theo dõi và chia sẻ các bài viết mới
Tin nhanh

Lý thuyết hoạt động trong dạy học và một vài điểm cần quan tâm

Ta biết rằng học tập diễn ra trong hoạt động (HĐ) nhưng HĐ được phát sinh theo cơ chế nào? Cấu trúc của nó ra sao? Nó phụ thuộc vào những yếu tố, thành phần cơ bản nào?... Hôm nay chúng ta sẽ cùng điểm qua một vài nét về lý thuyết hoạt động, cụ thể là lý thuyết HĐ của A.N.Leonchiev (1903-1979).

Bạn nên đọc: Cẩm nang Học toán và Dạy toán như thế nào? Nguyễn Tiến Dũng
 
I. Tìm hiểu về lý thuyết hoạt động:[1]
 
Có nhiều định nghĩa về hoạt động. Theo A.N.Leonchiev, hoạt động được hiểu là một tổ hợp các quá trình con người tác động vào đối tượng nhằm đạt mục đích thoả mãn nhu cầu nhất định và chính kết quả của HĐ là sự cụ thể hoá nhu cầu của chủ thể. Nói cách khác, HĐ là quy luật chung nhất của tâm lý học con người, là phương thức tồn tại của con người. Như vậy, cuộc sống của con người là dòng chảy của HĐ.

 nhà tâm lý học hoạt động A. N. Leonchev
 Nhà tâm lý học kiệt xuất thế kỷ 20 A. N. Leonchev
Theo Lev Semyonovich Vygotsky (1896-1934), hoạt động của con người có hai chiều:
-    Chiều thứ nhất là “gởi vào” trong sản phẩm những phẩm chất và năng lực của mình, kể cả óc thẩm mỹ...
-    Chiều ngược lại là con người có thể “lấy ra” những gì đã “gởi” vào trong sản phẩm để trở thành tri thức.
Tóm lại, có thể nói HĐ là quá trình: chủ thể hoá đối tượng và đối tượng hoá chủ thể. Theo đó ta có thể biểu diễn cơ chế phát sinh hoạt động bằng sơ đồ sau: [2]
sơ lược lý thuyết hoạt động trong dạy học, ly thuyet hoat dong trong dh toan
Sơ đồ 1: Cơ chế phát sinh hoạt động

Hoạt động là một hệ toàn vẹn gồm có hai thành tố cơ bản, đó là chủ thể và đối tượng. Chúng tác động lẫn nhau, thâm nhập vào nhau và sinh thành ra nhau, tạo ra sự phát triển của HĐ. Do đó tính có chủ thể và tính có đối tượng của HĐ là hai đặc trưng bản chất của hoạt động: “...Đặc trưng cấu thành của HĐ là tính đối tượng của nó, nói đúng ra, bản thân khái niệm HĐ đã ngầm bao hàm khái niệm đối tượng của hoạt động...”. HĐ không có đối tượng là hoàn toàn vô nghĩa, việc nghiên cứu khoa học về HĐ nhất thiết phải phát hiện được những đối tượng của HĐ
Đối tượng của HĐ xuất hiện hai lần: Lần thứ nhất là sự tồn tại độc lập của nó, bắt hoạt động của chủ thể phải phụ thuộc vào nó và cải tạo HĐ ấy; lần thứ hai là hình ảnh của đối tượng, kết quả của sự phản ánh tâm lí về những thuộc tính của đối tượng, một sự phản ánh chỉ thực hiện được do hoạt động của chủ thể như: so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa…

Chắc bạn chưa đọc, một cái gần liên quan: Những quan điểm khi thiết kế những hoạt động học tập toán ở THPT

II. Một số điểm quan trọng từ lí thuyết hoạt động:

Thứ nhất: Về hình thức, có hai loại hoạt động: HĐ bên trong (HĐ tinh thần) và HĐ bên ngoài (HĐ vật chất, thực tiễn). HĐ bên trong có nguồn gốc từ HĐ bên ngoài, không tách xa và không đứng trên HĐ bên ngoài mà duy trì mối quan hệ mang tính nguyên tắc, đồng thời và hai chiều với bên ngoài, là quá trình chuyển đối tượng từ bên ngoài vào bên trong cá nhân.
Thứ hai: Về cấu trúc của HĐ, tổng kết quá trình lâu dài về HĐ, A.N.Leonchiep đã mô tả được cấu trúc chung của HĐ, có thể diễn đạt bằng sơ đồ sau: [3]
lý thuyết và cấu trúc hoạt động của A.N.Leonchiep


Sơ đồ 2: Cấu trúc hoạt động của A.N.Leonchiep
Đối tượng của HĐ là động cơ (ĐC) thực sự của HĐ, có chức năng kích thích HĐ, hướng HĐ về bản thân nó, đằng sau ĐC là nhu cầu, HĐ sinh ra do nhu cầu, tuy nhiên cần hiểu những nhu cầu hướng dẫn HĐ của chủ thể là những nhu cầu mang tính đối tượng, nhu cầu do yêu cầu của xã hội. Sơ đồ trên cho thấy chức năng của HĐ là bao gồm sự chuyển hóa giữa các yếu tố chủ thể: HĐ, hành động, thao tác tương ứng với sự chuyển hóa chức năng của các đối tượng cần chiếm lĩnh: ĐC, mục đích, phương tiện.
Thứ ba: HĐ chủ đạo là HĐ mà sự phát triển của nó quy định sự biến đổi chủ yếu nhất trong các quá trình tâm lí và trong các đặc điểm tâm lí của nhân cách trẻ em ở giai đoạn phát triển nhất định của nó, tạo nên cấu trúc của nhân cách và định hướng sự phát triển của nhân cách đó.
HĐ học là HĐ chủ đạo của HS tiểu học (trẻ em từ 6 đến 11-12 tuổi) [3, tr.83]. Cho đến nay thì các nhà tâm lý học quan tâm nghiên cứu về trẻ em đều nhất trí với nhau trong việc xác định HĐ học là HĐ chủ đạo của HS tiểu học vì những điểm sau:
- HĐ học đích thực lần đầu tiên xuất hiện ở HS tiểu học, đó là HĐ có đối tượng, có phương pháp và được tổ chức chuyên biệt.
- HĐ học tạo ra sự phát triển tâm lý trẻ em, đó là sự phát triển các quá trình tâm lý, hình thành các thuộc tính tâm lý và nhân cách HS, đáng chú ý ở bậc học này là sự phát triển trí tuệ của các em.
- HĐ học được điều khiển bởi HĐ dạy, hai HĐ này gắn bó và liên kết với nhau. HĐ học nhằm tiếp thu những điều của HĐ dạy truyền thụ và biến những điều tiếp thu được thành năng lực  thể chất và năng lực tinh thần (C.Mác).
Nhằm gợi ra những ý tưởng ban đầu về thiết kế, tổ chức và điều khiển HĐ trong quá trình dạy học, cần phải xem xét các kiểu HĐ học tập trên các phương diện khác nhau.
Theo Nguyễn Bá Kim, có các kiểu HĐ như sau:
- Phương diện nhận thức:
Xét về mặt nhận thức, người ta phân biệt: Hiểu; Rèn luyện; Chuyển hoá; Áp dụng; Nghiên cứu; Trình bày.
- Phương diện xã hội:
Xem xét về mặt xã hội, người ta nói tới: HĐ đơn lẻ; HĐ theo cặp; HĐ theo nhóm. Dựa vào những dạng HĐ này, người ta tổ chức cho HS học tập cá nhân, học tập theo cặp, học tập theo nhóm.
- Phương diện giúp đỡ, chỉ dẫn:
Xem xét về mặt giúp đỡ, chỉ dẫn, ta có: Được cung cấp thông tin tối đa; Có giám sát chặt chẽ; Có theo dõi; Được tư vấn; Học tập độc lập.
- Phương diện chức năng dạy học:
Xem xét về mặt những chức năng dạy học, ta có thể liệt kê: Phục hồi tri thức, kĩ năng; Gợi động cơ; Khám phá/ Lĩnh hội; Củng cố (ôn lại, đào sâu, luyện tập, thực hành, ứng dụng); Đánh giá.


Tài liệu tham khảo:

1. A.N.LEONCHIEP (người dịch: Phạm Minh Hạc- Phạm Hoàng Gia- Phạm Hoàng Châu) (1989), Hoạt động- nhân cách- ý thức, NXB GD
2. Bernd Meier - Nguyễn Văn Cường (2006), Lí luận dạy học Đại Học, Đại học Potsdam, CHLB Đức
3. Nguyễn Kế Hào- Nguyễn Lệ Hằng (1994), Một số vấn đề về Sư phạm học, NXB GD Hà Nội.
4. Alfred S.Posamentier- Stephen Krulik (1998), Problem-Solving Strategies for Efficient and Elegant Solutions.
5. Nguyễn Bá Kim (2000). Phương pháp dạy học môn Toán. NXB Đại Học Sư Phạm.

Chắc mọi người thích: Hoạt động học tập và nội dung của hoạt động phát hiện, giải quyết vấn đề trong Toán học
Lý thuyết hoạt động trong dạy học và một vài điểm cần quan tâm Reviewed by Tân Phúc on 13:18:00 Rating: 5 Ta biết rằng học tập diễn ra trong hoạt động (HĐ) nhưng HĐ được phát sinh theo cơ chế nào? Cấu trúc của nó ra sao? Nó phụ thuộc vào những y...

Không có nhận xét nào:

Xin vui lòng để lại vài dòng nhận xét hoặc đánh giá có nội dung. Sự quan tâm, chia sẻ của quý độc giả sẽ tạo ra những trải nghiệm tuyệt vời cho cộng đồng bạn đọc cả nước.